DUYGU ERDOĞAN / İSTANBUL - Mevcut kriz döneminde, gıda zinciri daha önce hiç olmadığı kadar savunmasız durumda. ABD ve İsrail’in İran’a karşı sürdürdüğü askeri hamleler, gıda tedarikinde ciddi sorunlara yol açıyor. Özellikle yükselen petrol fiyatları ve Hürmüz Boğazı'nın kapalı olması, tedarik zincirini tehdit eden beş ana endişeye neden oluyor.
1- Hürmüz Boğazı’ndan Geçiş Engeli: Hürmüz Boğazı’ndan geçemeyen gıda yüklü gemilerin, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai Limanı'nda (Cebel Ali Limanı) beklediği belirtildi.
2- Sınırlı Yükleme Faaliyetleri: Orta Doğu’ya yapılacak yükleme işlemleri, firmalar tarafından büyük ölçüde kısıtlanmış durumda.
3- Artan Yakıt Maliyetleri: Yakıt fiyatlarındaki yükseliş, konteyner taşıma maliyetlerini 1.000 ila 2.000 dolar arasında artırıyor.
4- Alternatif Tedarik Yöntemleri: Eğer Hürmüz Boğazı açılmazsa, ABD ve Asya Pasifik ülkeleri tedarik zincirini komşu ülkelere kaydırma yoluna gidebilir.
5- Uzun Süreli Nakliye Maliyetleri: Hürmüz Boğazı'nın alternatifi olarak Ümit Burnu’nun kullanılması, zaman ve maliyet açısından ciddi sorunlar doğuruyor.
Fiyat Artışları Bekleniyor
Mevcut çatışma ortamı, gıda fiyatlarını artırma potansiyeline sahip. Bu durum, özellikle petrol fiyatlarında yaşanan hızlı artışla doğrudan ilişkili. Deniz ulaşımındaki artan maliyetler, öncelikle bölge ülkelerini, ardından Asya ve Avrupa pazarlarını etkileyebilir.
Brent petrol fiyatı, Temmuz 2024'ten bu yana ilk kez 85 doları aşarken, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalmasıyla ciddi dalgalanmalara yol açtı. Taşıma maliyetleri, mevcuttaki ek yüklerle birlikte yüzde 50 oranında artış göstermiş durumda.
Gıda Enflasyonuna Etkisi
İran'ın ABD ile olan çatışmaları ve bölgedeki gerginlikler, gıda fiyatlarının yanı sıra enflasyonu da olumsuz etkileyebilir. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yurt içindeki enflasyon baskısını hafifletmek için tüm politika araçlarının kullanılacağını belirtti.
İran’ın İhracat Yasağı
İran, mevcut savaş koşulları gerekçesiyle tüm gıda ve tarım ürünleri ihracatını yasakladığını duyurdu. Bu durum, bölgedeki gıda güvenliği açısından endişeleri artırabilir.
Peteol İhracatında Alternatif Rotalar
Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması, Orta Doğu petrol üreticileri için yeni güzergah arayışlarını desteklemektedir. Günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol, bu sebeple uluslararası piyasalara ulaşılamıyor.
