İsrail, İran ve ABD arasındaki çatışmanın yoğun olarak devam ettiği günlerde, İran'ın petrol ticaretine dair şaşırtıcı bilgiler gündeme geldi. Wall Street Journal'ın haberine göre, ABD eski Başkanı Trump döneminde başlatılan ‘maksimum baskı’ kampanyası doğrultusunda, ABD, İran’ın büyük gelir kaynağı olan petrol satışlarını ortadan kaldırmaya çalıştı.
İRAN'IN CAN SİMİDİ: ÇİN
Gerekli yaptırımlara rağmen, uzmanlar İran’ın her ay milyarlarca dolarlık petrol satmaya devam ettiğini belirtiyor. Bunun başlıca sebebi ise, İran’ın ‘finansal can simidi’ olarak tanımlanan Çin ile kurduğu stratejik ilişki. Çin, İran'dan aldığı petrol miktarını artırarak, bu ülkeden yapılan toplam petrol alımının neredeyse tamamına ulaşmış durumda; bu oran, yaklaşık on yıl önce yalnızca yüzde 30 civarındaydı.
DÜNYANIN EN BÜYÜK YAPTIRIM DELME AĞI
Çin’in bu ticareti sürdürebilmek için İran ile birlikte oluşturduğu dünya çapında bir yaptırım delme ağı bulunuyor. WSJ'ye göre işlemler, dünya genelinde daha az etkilenen küçük Çin bankaları aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Ayrıca, İran'ın Hong Kong ve diğer yerlerde kurduğu paravan şirketler, gelir yönetimini kolaylaştırıyor. Sahte belgeler ve yanlış etiketlemelerle bu ticaret gizleniyor.
Bu yöntemler sayesinde İran, yıllık on milyarlarca dolarlık bir kaynağa erişirken, bu paraları uluslararası piyasalarda kullanabilmekte.
İRAN’IN STRATEJİK ORTAĞI
Washington'daki Foundation for Defense of Democracies düşünce kuruluşunun uzmanlarından Max Meizlish, Çin’in yaptırımlardan kaçışta İran için vazgeçilmez bir ortak olduğunu, ayrıca Çin desteği olmadan İran’ın mevcut savaşları sürdürmesinin güç olacağını ifade ediyor.
PEKİN’İN HASSAS DENGELERİ
ABD medyası, Çin'in yaptırımlara karşı resmi olarak karşı olduğunu, enerji güvenliği için gerekli adımları attığını belirtse de, Pekin'in bu ilişkide dikkatli davranarak dengeleri korumaya çalıştığını aktarıyor. İran petrolü, Çin için aşağıdaki sebeplerle cazip:
- Ucuz fiyatlar
- Enerji ihtiyacını karşılama potansiyeli
- ABD’nin Orta Doğu’daki hedeflerini zayıflatma etkisi
ABD ise bu ticaretin sınırlanması için yapılan yaptırımları genişletse de, Çin’i doğrudan hedef almanın küresel petrol fiyatlarını artırma ve ABD-Çin ilişkilerine olumsuz etkisi olabileceği endişesiyle hareketlerini sınırlı tutuyor.
GÖLGE FİLO STRATEJİSİ
Diğer yandan, tanker ağları ve 'gölge filo' uygulamaları sayesinde İran petrol taşımacılığı devam ediyor. Gemilerin isimleri değiştiriliyor, konum sinyalleri kapatılıyor ve açık denizde tankerler arasında transfer işlemleri yapılıyor.
ÇİN’DEN BÜYÜK İRAN PETROL ALIMI
Veri şirketlerine göre, 2025 itibarıyla Çin’in İran’dan günde yaklaşık 1.4 milyon varil petrol alması bekleniyor. ABD’nin uyguladığı yaptırımlar, İran'ı zor durumda bıraksa da, petrol gelirlerini tamamen kesemedi ve İran ticaret modelini Çin’e yönlendirerek güçlü bir yaptırım delme sistemi kurmayı başardı.
