Küresel gübre piyasası, Hürmüz Boğazı'nın kapalı olmasının yarattığı çalkantılı dönemden geçiyor. Bu durum, hem gübre üretiminin merkezlerinden biri olarak bilinen hem de ticaret açısından kritik olan bölgedeki sorunlar dolayısıyla ülkelerin yeni kaynak pazarlar bulma çabalarını artırıyor. Son edinilen bilgilere göre, Türkiye hükümeti mevcut gübre stoklarının dışında, Rusya'dan gübre alımını sürdürürken, aynı zamanda Fas ve Cezayir ile de işbirliği görüşmeleri yapıyor. Tahminler, mevcut stokların sonbahara kadar yeterli olacağını, yaz ekimleri içinse hazırlıkların hızlandığını gösteriyor.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları sonrasında, İran'ın bölgedeki ABD üslerine ve Körfez ülkelerinin kritik noktalarına yönelik tehditkar eylemleri, tarımsal üretimin geleceğini tehlikeye atmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı'nın geçişa kapatılması, küresel gübre tedarik zincirinde yaklaşık yüzde 40'lık bir daralmaya yol açarken, bu durum fiyatları da hızla yükseltiyor ve ülkeleri mevcut stoklarını kullanmaya ve yeni kaynaklara yönelmeye itiyor.
Farklı Önlemler Alınıyor
Türkiye'nin yıllık gübre ihtiyacının yaklaşık 7 milyon ton civarında olduğu ve bunun 5 milyon tonunun ithalat yoluyla karşılandığı tahmin ediliyor. Savaşın ihracat yollarını tıkadığı Körfez Bölgesi ve Asya'dan geçişler zorlaşırken, Türkiye'nin jeopolitik konumu ve alternatif kaynaklara yakınlığı, yeni fırsatlar sunuyor. Sektör temsilcilerinin bildirdiğine göre, Rusya'dan bazı hammaddelerin ihracatına getirilen yasaklardan etkilenmemenin yolları aranmaya başlandı. Aynı zamanda, Cezayir ve Fas ile de paralel görüşmeler gerçekleştiriliyor. Yurtiçinde gübre tedarikinin ve fiyat artışının dengelenmesi adına çeşitli önlemler alınmış, gübre ihracatı durdurulmuş ve ithal gübrelerin gümrük vergileri sıfırlanmıştır.
Tedarik Zinciri Zorlanıyor
Dünya genelinde yıllık üretilen gübre miktarı yaklaşık 200 milyon ton seviyesinde. Körfez bölgesi, yıllık 16 milyon tonluk gübre üretimiyle önemli bir merkez konumundayken, Çin ve Hindistan gibi büyük üreticilerin ithalat ve ihracatında da kritik bir geçiş noktası olarak öne çıkıyor. Hürmüz Boğazı'nın etkileri, gübre arzını tehdit ederken, 27 Şubat'ta ton başına 482.50 dolar olan üre fiyatları, Mart ortasına gelindiğinde yaklaşık yüzde 50 artış göstererek 720 dolara ulaşmış durumda.
Çin'de Fiyat Artışı Devam Ediyor
Yerli pazarda, hububat gübreleme dönemi itibarıyla üre gübre fiyatı 25 bin liradan 35 bin liraya kadar yükselmiş durumda. Ayrıca, ilkbahar ekimleri için fosfor bazlı gübre kilogram fiyatı 34 liradan 44 liraya çıktı. DAP kaynaklı gübre fiyatları da ton başına 40 bin lirayı geçti. Savaş öncesinden bugüne gübre fiyatlarında yüzde 25 ila 60 oranında bir artış kaydedildi.
Gübre Üreticileri İthalatçıları ve İhracatçıları Derneği (GÜİD) Yönetim Kurulu Başkanı Gökhan Uzunoğlu, mevcut stokların henüz bir sıkıntı yaratmadığı ve tahminen sonbahara kadar herhangi bir krizin yaşanmayacağını öngördüklerini belirtti. Uzunoğlu, üretici bayilerin gübre alımlarında sıkıntı yaşamadığını, ancak fiyat artışlarının önemli bir maliyet kalemi haline geldiğini ve bu durumun üretimde zorluklar yaratabileceğini ifade etti.
