İSTANBUL - ABD ile İsrail’in İran’a karşı başlattığı saldırılardan kaynaklanan çatışma ortamı, küresel ticarette önemli aksaklıklara yol açtı. Özellikle İran’ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması, enerji geçişini sekteye uğratarak taşımacılıkta maliyet artışlarına neden oldu. Bu da gıda sektörünü doğrudan etkiliyor.
Petrol fiyatları barış umuduyla kısa süreli bir düşüş gösterse de, artan belirsizlikler fiyatların yine yükselmesine zemin hazırlıyor. Gıda arzında genel bir problem beklenmese de, maliyet artışları nedeniyle gıda fiyatları kaçınılmaz bir şekilde yukarı yönlü baskı altında kalıyor. Gübreye erişim ise büyük zorluklar içeriyor. Uzmanlar, bu savaş ortamında gübre maliyetinin gıda fiyatlarını belirleyici bir unsur haline geleceğine dikkat çekiyor.
Körfez Gübre Tedarik Zinciri Tehdit Altında
Körfez bölgesi, yıllık 16 milyon ton gübre üretimi ile bu sektörde kritik bir konuma sahip. Doğal gazın azotlu gübre üretimindeki payı yüzde 60 civarında, bu nedenle enerji ile ilgili yaşanan sıkıntılar doğrudan tarımsal verimliliği etkiliyor. Çiftçiler bu durum nedeniyle hangi ürünleri ekeceklerine dair kararlarını sorgulamak zorunda kalabilir.
Ortadoğu’daki arz sorunları, ekim maliyetlerini artırma riski taşıyor. Uzmanlar, piyasalarda olası ani fiyat dalgalanmalarına karşı dikkatli olunması gerektiği konusunda uyarıyor.
Gübre Kullanımı Verimliliği Artırıyor
Gübre kullanımı, tarımsal verimi ortalama yüzde 50 artırırken, üretim maliyetinin de yüzde 15 ila 20'sini oluşturuyor. Türkiye’de gübre kullanımı, arazinin yapısına göre değişiklik gösteriyor. Bu miktar kıraç arazilerde 120-150 kg, sulak arazilerde ise 250 kg'ı bulabiliyor.
Diğer ülkelerde ise bu rakamlar oldukça farklılık göstermektedir. Örneğin, Çin'de hektar başına gübre kullanımı 500 kg'ye yaklaşırken, Hindistan’da bu oran 300 kg civarındadır.
Türkiye’nin İthalata Bağımlılığı
Türkiye, yıllık 7 milyon ton gübre tüketiminin yaklaşık 5 milyon tonunu ithalat yoluyla temin ediyor. Özellikle üre gübresi ithalatındaki bağımlılık oranı yüzde 70 civarında. Umman, Çin ve Rusya gibi ülkelerden gübre temin edilmeye çalışılıyor. Türkiye’nin gübre arz zincirinin savaştan etkilenmesi sonucunda fiyatlar oldukça artmış durumda.
Üreticiler, stokların yeterli olduğunu belirtse de, gübre fiyatlarındaki artış malzeme tedarikinde sorunlar yaratabilir. Cumhurbaşkanı Erdoğan, gübre ithalatındaki gümrük vergisinin sıfıra indirildiğini ve yeterli stok olduğunu açıkladı.
Global Gübre Piyasası Üzerindeki Etkiler
İtalya’da çiftçiler protesto gösterileri düzenliyor ve hükümetten enerji fiyatlarındaki artışları kontrol etmesini talep ediyor. Gübre fiyatları, savaşın etkisiyle yüzde 49 artmış durumda. Uluslararası Enerji Ajansı, yükselen petrol fiyatlarını düşürmek için stratejik rezervlerin salımını önerdi.
Sonuç Olarak
Çiftçiler, artan gübre maliyetleri nedeniyle ürün tercihlerinde değişiklik yapmak zorunda kalabilir. Uzmanlar, tarım politikalarının ve gübre stratejilerinin gözden geçirilmesi gerektiği konusunda uyarılarda bulunmaktadır. Piyasalardaki belirsizlikler, tarımsal üretilen ürünlerin fiyatlarını doğrudan etkileyebilir gibi görünüyor.
