İsmail Şahin - Türkiye ve dünyada akıllı telefonların yükselişi, ekran bağımlılığını ciddi bir küresel sorun haline getirdi. ‘We Are Social’ tarafından yapılan 2025 tarihli araştırmalar, dünya genelinde internet kullanıcı sayısının 5.5 milyarı aştığını ve bu oranın %67.5 seviyesine ulaştığını ortaya koydu. Sosyal medya kullanıcı sayısı ise 5.2 milyara ulaşarak, dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini kapsamaktadır.
Türkiye'nin Dikkat Çeken Rakamları
Türkiye’de dijitalleşmenin ivmesi oldukça yüksektir. 16-74 yaş aralığında internet kullanım oranı %90.9’a çıkarken, günlük ortalama ekran kullanım süresi 7 saat 13 dakikaya ulaşmıştır. Sosyal medya ortalaması ise 4 saat 4 dakikaya ulaşarak Avrupa'nın en uzun süresidir. WhatsApp, Instagram ve YouTube gibi platformlar, Türkiye’deki sosyal medya kullanımının başlıca aktörleri olarak öne çıkmaktadır.
Avrupa ile Farklar
Avrupa geneli ise daha yerleşik bir dijital yaşam sunarken, internet kullanım süreleri Türkiye’ye göre daha kısa kalmaktadır. Birçok Avrupa ülkesinde internet kullanım oranı %90'ın üzerine çıkmasına rağmen, sosyal medyada günlük ortalama süre 3 saatin altında kalmaktadır. İnternet kullanımında haber, kamu hizmetleri ve eğitim gibi alanlar ön plana çıkmaktadır.
İsveç'in Önleyici Adımları
Öte yandan, bazı Avrupa ülkeleri dijital bağımlılıkla mücadelede aktif adımlar atmaktadır. Özellikle İsveç, çocuklar için ekran süresini azaltmaya yönelik politikalarıyla dikkat çekiyor. Okullarda dijital cihazların kullanımına yönelik sınırlamalar getirilmesi ve öğrencilerin yeniden basılı kitaplara yönlendirilmesi teşvik edilmektedir. Uzmanlar, bu tür yaklaşımların dikkat süresi ve öğrenme kalitesini artıracağına inanıyor.
Uluslararası Düzenlemeler
Dünya genelinde ülkeler, sosyal medya bağımlılığını azaltmak amacıyla çeşitli düzenlemelere gitmektedirler. Örneğin, Avustralya 16 yaş altındaki bireyler için sosyal medya yasağını getiren en sert düzenlemeyi kabul etmiştir. ABD'deki bazı eyaletler, 18 yaş altı için ebeveyn izni zorunluluğu ve gece saatlerinde kısıtlamalar uygulamaktadır. Ayrıca, İngiltere 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirilmesini değerlendirmekte ve Danimarka ile Fransa da benzer düzenlemeleri gündeme almıştır.
Türkiye'nin Meclis Çalışmaları
TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, sosyal medya platformlarına yönelik düzenlemeler üzerinde aktif olarak çalışmaktadır. Türkiye’de AK Parti tarafından meclise sunulan yasa teklifi, 15 yaş altı çocuklara sosyal medya kullanımında düzenlemeler getirmeyi hedeflemektedir. Bu teklif, ülke genelinde sosyal medya ve dijital oyun platformlarına erişimi sınırlama amaçlamaktadır.
Rusya ve Diğer Ülkelerin Yöntemleri
Teknoloji devlerinin kâr odaklı stratejileri, bazı ülkeler tarafından farklı dijital sistemlerin kurulmasına yöneltmiştir. Örneğin, Rusya kendi kapalı devre internet altyapısını oluştururken, Telegram gibi platformlara yönelik kısıtlamalarla veri kontrolünü arttırmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda her ülkenin kendi dijital bağımsızlığını sağlama çabaları devam etmektedir.
