MELTEM GÜNEŞ / ANKARA - Son dönemlerde yapılan bir çalışma, zeytin yetiştiriciliğinde iklim koşullarının belirleyici rolünü gözler önüne serdi. Araştırma sonuçlarına göre, sıcaklık ve yağış gibi iklimsel faktörler, aşırı sıcaklık ve soğuk streslerinin neden olduğu olumsuz etkilerle, zeytin verim ve kalitesinde sapmalara yol açabiliyor.
İklim Değişikliğinin Etkileri
Gelecek iklim projeksiyonları, zeytin ağaçları gibi uzun ömürlü bitkilerin su kaynaklarının azalması ve fizyolojik süreçlerin bozulması ile karşı karşıya kalacağını gösteriyor. Bu durum, fenolojik zamanlamalarda kaymalar ve nihai ürün kalitesinde düşüş gibi çok sayıda olumsuz etki yaratabilir.
Özellikle Akdeniz iklim kuşağında yetiştirilen zeytin türleri, sıcaklık artışları ve buharlaşma oranlarındaki yükselme ile büyüme mevsiminin uzamasına ve çiçeklenme dönemlerinin kaymasına yol açacak. Bu değişiklikler, hasat sürelerini etkileyerek zeytinlerin olgunluk düzeyi ve kalite özelliklerini olumsuz etkileyebilir. Sonuç olarak, zeytinlerin kalitesini belirleyen kimyasal bileşimlerini de olumsuz yönde etkileyebilir.
Türkiye'nin Üretim Yılı
Türkiye, son 35 yıl içinde küresel zeytinyağı üretimindeki payını %5.5'ten %13 seviyesine çıkardı. 1990 yılında dünya zeytinyağı üretimi 1.4 milyon tonken, 2021’de 3.5 milyon ton seviyesine ulaştı, ardından 2023’te 2.5 milyon tona düştü. Ancak, 2024-2025 yıllarında tekrar 3.4 milyon ton seviyesine yükselmesi bekleniyor.
Dünya zeytinyağı üretiminde lider konumda olan İspanya, toplam üretimin %38'ini sağlarken; İtalya ise 300-500 bin ton aralığında istikrarlı bir üretim gerçekleştirmektedir. Türkiye, 200-400 bin ton kapasitesiyle Avrupa Birliği dışında en büyük üretici olarak öne çıkıyor.
Tarımda İklim Uyum Haritası
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), zeytin için iklim değişikliğine uyum haritası oluşturdu. Üreticilere hangi bölgelerde hangi çeşitleri dikmeleri gerektiği konusunda rehberlik eden bu çalışma, Türkiye’deki tescilli zeytin çeşitlerini kuraklığa dayanıklılık seviyelerine göre üç ana gruba ayırdı:
- Kuraklığa Dayanıklı Çeşitler: Butko, Çekişte, Memecik.
- Kuraklığa Orta Düzey Dayanıklı Çeşitler: Domat, Ödemiş Eşek, Tekirdağ Çizmelik.
- Kuraklığa Hassas Çeşitler: Gemlik, Görvele, Ayvalık.
