İSMAİL ŞAHİN - Teknoloji devleri, her yıl gelirlerini artırarak büyüyor ve kullanıcıların izni olmadan topladıkları verilerle trilyonlarca dolarlık kazanç sağlıyor. Web3 Foundation tarafından gerçekleştirilen “The Hidden Price of Free: What Your Data Is Really Worth” isimli araştırma, bir Amerikalının hayatı boyunca ürettiği verilerin değerinin 1 milyon dolara kadar çıkabileceğini gösteriyor.
Yapay Zeka Etkisi
Araştırma, insanların en fazla internet kullandığı 13 ila 73 yaşları arasındaki dönemi inceledi. En iyimser senaryoya göre, teknoloji şirketleri ABD'deki bir bireyden yaşamı boyunca 1.08 milyon dolar gelir elde edebiliyor. En kötü senaryoda bile bu rakam 610.029 dolara çıkıyor. Yılda kişi başı yaklaşık 18.000 dolarlık gelir, kullanıcıların dijital ayak izleri sayesinde elde ediliyor. Yapay zeka şirketleri için bu değer, kişi başına yıllık 136.000 dolara kadar yükseliyor.
Avrupa’da Kritik Sayılar
Araştırma, Amazon’un bir kullanıcıdan yılda 1.227 dolar kazandığını ortaya koydu. Avrupa'da ise toplam 484.7 milyon internet kullanıcısının dijital verilerinin değeri 109 trilyon euro olarak hesaplandı. Tek bir Avrupalı, Amazon, Meta ve Anthropic gibi şirketlere ortalama 224 bin euro kazandırıyor. ABD’deki 315 milyon kullanıcı eklenince toplam veri değeri 458 trilyon dolara (21 katrilyon TL) çıkıyor.
Web3 Foundation’ın kurucusu Gavin Wood, “Modern dijital ekonomi, insan verilerine dayalıdır. Ancak bu değerleri üreten bireylerin, oluşan bu devasa finansal hareketten haberi yok ve kontrol edemiyor” dedi.
Raporda dikkat çeken bir diğer nokta ise mevcut yasal koruma yöntemlerinin yetersizliğidir. Kullanıcıların izni alınmadan verileri toplayan şirketler, çerez (cookie) izinlerinde karşımıza çıkan karmaşık metinlerle, yasal sorumluluklarını kaçırabiliyor. Her 10 kullanıcıdan 9’u bu metinleri okumadan “Kabul Et” butonuna basıyor.
Türkiye’nin Durumu
Araştırma, bölgelerin ekonomik büyüklükleri ile dijital reklam pazarlarına göre farklılıklar ortaya koyuyor. Veri avcıları için ilk sırada ABD, ikinci sırada ise İngiltere ve Avrupa yer alıyor. Türkiye ise “Dünyanın Geri Kalanı” kategorisinde konumlanıyor. Türkiye'deki internet kullanıcılarının verileri, yerel reklam pazarlarının daha düşük fiyatlandırılmasına rağmen küresel ölçekte büyük bir değer taşıyor. Araştırmaya göre, Türkiye'deki bir internet kullanıcısının dijital ömrü boyunca ürettiği verinin piyasa değeri yaklaşık 47.404 dolar (yaklaşık 2.1 milyon TL) olarak hesaplanıyor. Şirketler, Türkiye’deki her vatandaşlarından yıllık ortalama 265 dolarlık saf ticari değer elde ediyor.
