İSMAİL ŞAHİN/ İSTANBUL - ABD ve İran arasında 28 Şubat’ta patlak veren ve küresel enerji krizine dönüşen savaş sona erme aşamasına geldi. Anlaşmanın imzalanması 19 Haziran için planlanırken, savaşın etkileri derinlemesine hesaplanmaya başlanmış durumda. Savaşın maliyeti, analistlere göre 2.2 ile 3.5 trilyon dolar arasında değişiyor.
Artan enflasyon ve borç yükleri nedeniyle dünya genelindeki ekonomik büyüme tahminleri, pandemiden bu yana en düşük seviyeye gerileyerek yüzde 2.9'dan yüzde 2.5'e düşmüştür. Bilindiği üzere, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sırasında, ABD füze stoklarının büyük bir kısmını tüketmiştir. Pentagon’un bu süreçteki maliyetinin 29 milyar dolar olarak belirlendiği ancak dolaylı harcamalarla birlikte bu rakamın 100 milyar dolara kadar çıkabileceği öngörülmektedir.
Bölgedeki haneler için savaşın maliyeti ise kişi başına ortalama 750 dolar olarak hesaplanmıştır. Enerji fiyatlarının artışı, Amerikan halkına 100 milyar doları aşan bir ek yük getirmiştir ve savaşın uzun vadeli maliyetinin 600 milyar dolara kadar ulaşabileceği tahmin edilmektedir.
KAYBEDEN ÜLKELER
Savaşın en büyük yükünü taşıyan, bölge ülkeleri ve İran olmuştur. İran’da bombardımanlar nedeniyle savaşın maliyetinin 100 ila 270 milyar dolar arasında olduğu ifade edilmektedir. Bölge ülkeleri, İran’dan gelen saldırıları önlemek için 11.5 milyar dolar harcama yapmıştır. Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle Irak, Katar, Suudi Arabistan ve Kuveyt gibi ülkelerin petrol ihracatında ciddi aksaklıklar yaşanmış ve bu durum 500 milyar dolarlık bir gelir kaybına yol açmıştır.
Uluslararası senaryolar da durumu yansıtmakta; Institute for Economics & Peace’in Global Peace Index 2026 çalışmasına göre, İran savaşı nedeniyle 2026 yılına kadar tahmin edilen küresel GSYH kaybı 1.3 trilyon dolar seviyesini aşmaktadır. Ayrıca, halka açık şirketlerin savaş kaynaklı doğrudan ek maliyetlerinin en az 25 milyar dolara ulaştığı, havacılık sektörünün ise 15 milyar dolarlık ek yakıt maliyetiyle karşı karşıya olduğu bildirilmektedir.
KÜRESEL PİYASALARDA OLUMLU HAVA
ABD ile İran arasında sağlanan anlaşma, küresel piyasalarda olumlu bir etki yarattı. Brent petrolünün fiyatı yüzde 4.5 düşüşle 83 doların altına gerilerken, altın fiyatları yükselişe geçti. Japon Nikkei endeksi yüzde 5.5, Güney Kore Kospi endeksi ise yüzde 5.7 artış gösterdi. Yurt içinde Borsa İstanbul’un BIST 100 endeksi haftaya olumlu bir seyirle başladı ve büyük bir yükselişle 14.446 puandan kapandı.
GÜBRE KRİZİNE DİKKAT
Savaş yüzünden dünya gübre sevkiyatlarının önemli bir kısmının etkilenmesi, küresel gıda güvenliğini tehdit ediyor. Gübre fiyatlarındaki artış ise dünya genelinde 400 milyar dolarlık bir maliyet oluşturması bekleniyor.
TÜRKİYE'YE ETKİLERİ
Türkiye, savaş nedeniyle en çok enerji faturaları üzerinden olumsuz etkilendi. Enerji ithalatında 2026'ya kadar 14 milyar dolarlık bir artış beklenirken, aynı zamanda gıda enflasyonuna da ilave baskılar gelmesi öngörülüyor.
